Göktürk Kağanlığı
Göktürk Kağanlığı (552-744), adını devlet adı olarak kullanan ilk Türk devletidir. Bumin Kağan tarafından kuruldu; Orhun Yazıtları bu devletin mirasıdır. İki dönem (I. 552-630, II. 682-744) hüküm sürdü.
Kuruluş ve İlk Dönem
Bumin Kağan, Avar (Juan-Juan) hakimiyetini yıkarak 552'de bağımsız devleti kurdu; kardeşi İstemi Yabgu batıda seferlerle sınırı Karadeniz'e taşıdı. İpek Yolu ticareti ve Sasanilerle/Bizans'la ilişkiler yürütüldü.
İkinci Kağanlık ve Yazıtlar
682'de İltiriş (Kutluk) Kağan'la yeniden kurulan II. Göktürk Kağanlığı; Kapgan, Bilge ve Kül Tigin dönemlerinde zirveye çıktı. Türklerin kendi alfabesiyle diktiği Orhun Yazıtları (732, 734) bu devletin ve Türkçenin en eski anıtlarıdır.
Kültür ve Miras
Ötüken merkezli yönetim, 'kut' ve 'töre' kavramları, atlı kültür ve demircilik Göktürk uygarlığının temelleridir. Devlet, Uygur ve Karluk birlikleriyle 744'te sona erdi; mirası Uygurlara geçti.
Devlet Geleneği
Göktürkler; kağan-kut anlayışı, toy (kurultay), tarhan unvan sistemi ve çift kanatlı (doğu-batı) yönetim modeliyle sonraki Türk devletlerine şablon oldu. Uygur ve Karluk yazı kültürü bu mirası devraldı.
Kronoloji
552
Bumin Kağan'ın bağımsızlığı ilanı
582
Kağanlığın Doğu-Batı olarak ikiye ayrılması
682
II. Göktürk Kağanlığı'nın kurulması
732
Kül Tigin Yazıtı'nın dikilmesi744
Uygur-Karluk ittifakıyla devletin devri
Öne Çıkan Bilgiler
- Adını devlet adı yapan ilk Türk devleti (552-744)
- Orhun Yazıtları Türkçenin ilk yazılı anıtlarıdır
- İpek Yolu ticaretini Çin-Sasani hattında yönetti
Sık Sorulan Sorular
Adına devlet kuran ilk Türk devleti hangisidir?
Göktürk Kağanlığı (552-744), adını kullanan ilk Türk devletidir.
Orhun Yazıtları hangi devlet dönemine aittir?
II. Göktürk Kağanlığı dönemine (732-734) aittir.
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Bilge Kağan
Göktürk Kağanı
Tonyukuk
Göktürk Veziri ve Komutanı
Orhun Yazıtları
732 · Orhun (Göktürk) Yazıtları; 732'de Kül Tigin ve 734'te Bilge Kağan adına dikilen, Tonyukuk Yazıtıyla (720'ler) birlikte Türk dilinin en eski yazılı belgeleridir. Devlet yönetimi, millet bilinci ve tarih şuuru bu taşlarda ilk kez yazılıya geçmiştir.