Bîrûnî
973 — 13 Aralık 1048
Âlim · Astronom · Tarihçi
Bîrûnî (973-1048), yerçekimi kavramına yaklaşan, Dünya'nın yarıçapını ölçen ve karşılaştırmalı dinler tarihinin öncüsü olan evrensel âlimdir. Hindistan'ı inceleyen 'Tahkîk mâ li'l-Hind' eseri bilimsel tarafsızlığın örneğidir.
Bilimsel Yöntem Öncüsü
Bîrûnî, deney ve ölçümü temele alan yaklaşımıyla; Dünya yarıçapını (Nandana'daki ölçümüyle), minerallerin özgül ağırlıklarını ve astronomik parametreleri hesapladı. Newton'dan asırlar önce eşit hacimli cisimlerin ağırlık farkını maddeye bağladı.
Eserleri
el-Âsârü'l-Bâkiye (kronoloji ve takvimler), Kanûnu Mesûdî (astronomi) ve Tahkîk mâ li'l-Hind (Hindistan incelemesi) döneminin en kapsamlı bilim eserlerindendir.
Ölçüm Yöntemleri
Bîrûnî, Dünya yarıçapını bir dağın yüksekliği ve ufuk açısıyla (sinüs ilişkisi) ölçtü; Nandana'daki hesabı modern değerle %1-2 fark içerir. Yoğunluk ölçümleri için hidrostatik denge kullandı; 18 element/mineralin özgül ağırlığını listeledi.
Dinler Tarihi
Tahkîk mâ li'l-Hind, Hindu inanç ve bilimlerini önyargısız inceleyen ilk karşılaştırmal çalışmadır; 'bizim onları yargılamamız gibi onlar da bizi yargılar' yaklaşımı bilimsel tarafsızlığın erken örneğidir.
Sık Sorulan Sorular
Bîrûnî kimdir?
Bîrûnî, Dünya'nın yarıçapını ölçen, kronoloji ve karşılaştırmalı bilimlerin öncüsü olan İslam âlimidir (973-1048).